Konzervacija tekstilnih predmeta Narodnog muzeja Valjevo

Objavljeno Postavljeno u Centar za konzervaciju - restauraciju

Trajanje projekta: 2013-2016
Nosilac projekta: Narodni muzej Valjevo
Konzervatori: Tatjana Nedeljković, Ivana Stevanović, Jelena Miloradić, Ana Radojević

Broj tekstilnih predmeta tretiranih u Centralnom institutu za konzervaciju je 263, u okviru 27 pakovanja sa različitim vrstama tekstilnih predmeta.

Prilikom pregleda etnografske zbirke tekstilnih predmeta u Narodnom muzeju Valjevo ustanovljen je visok nivo infestacije moljcima (predmeti na izložbi, kao i predmeti u depoima) i odlučeno da se dezinsekcija izvrši metodom anoksije. Projekat je obuhvatio veliki broj tekstilnih predmeta izrađenih od različitih materijala (vuna, svila, pamuk, konoplja), od marama i kapa preko gunjeva i zubuna do ćilima.  Prilikom pripreme predmeta za transport u Narodnom muzeju Valjevo, predmeti su radi sprečavanja širenja infestacije upakovani u paronepropusnu foliju u kojoj će kasnije biti tretirani.

Tretman dezinsekcije metodom anoksije podrazumeva izlaganje infestiranog/zaraženog materijalima uslovima ekstremno niskog procenta kiseonika tokom određenog (precizno definisanog  vremenskog perioda). Ovim tretmanom postiže se eradikacija (ubijanje) svih prisutnih insekata, odnosno njihovoh razvojnih faza. Tretman je kurativan i nema rezidualni efekat, tako da predmeti nakon tretmana moraju biti čuvani u odgovarajućim uslovima kako ne bi došlo do razvoja nove infestacije.

Ideja da se upotrebi atmsfera sa niskom koncentracijom kiseonika za kontrolu i eliminaciju štetočina u/na muzejskim predmetima zasniva se na istraživanjima u oblasti skladištenja poljoprivrednih proizvoda. Inspirisano ovim istraživanjima, nekoliko različitih studija krajem 80-tih i početkom 90-tih, bavilo se utvrđivanjem parametara (nivoa kiseonika, relativne vlažnosti, temperature, trajanja tretmana) potrebnim da se ubiju sve razvojne faze proučavanog insekta, a ispitivanjem i prilagođavanjem sistema potrebama zaštite kulturnog nasleđa  razvili su se različiti sistemi, odnosno oprema – projekti kao što je SAVE ART®  (oprema VELOXY®- VEry Low OXYgen). Tretmani u modifikovanoj atmosferi su razvijeni kao direktna zamena za fumigaciju otrovnim sredstvima pa su tehnike i procedure koje se koriste u nekim slučajevima veoma slične. Izlaganje zaraženih predmeta atmosferi sa veoma niskom koncentracijom kiseonika (anoksija) je jedna od najbezbednijih metoda, kako po ljude koji je primenjuju, tako i po predmete koji se tretiraju. Ovom metodom mogu se tretirati svi materijali i može se postići skoro 100% efikasnosti (mortalitet insekata). Tretiraju se sve razvojne faze insekata, a aparatura potrebna za sprovođenje tretmana anoksije je relativno jednostavna za instalaciju i rukovanje, te omogućava tretman dezinsekcije u institucijama koje čuvaju kulturna dobra – muzejima, bibliotekama i dr.

Tretman predmeta iz Narodnog muzeja Valjevo realizovan je po grupama, prema vrsti i veličini predmeta, pri čemu je poštovano i grupisanje unutar delova zbirke. Nakon završene dezinsekcije anoksijom (period od oko mesec dana, zavisno od brzine postizanja ciljanih uslova niskog procenta kiseonika) predmeti su mehanički očišćeni kako bi se uklonili tragovi zaraze, u smislu ostataka insekata – delova odraslih jedinki, larvi i dr. iz razloga što ostaci insekata predstavljaju potencijalnu opasnost za pojavu nove zaraze jer privlače druge insekte (iste vrste ili one koji bi se hranili ostacima uginulih).

Nakon sprovedenog tretmana, neophodno je predmete čuvati i izlagati u odgovarajućim uslovima, kako bi se na minimum svela mogućnost nove infestacije.